Een verkoper tekent een levenstestament, en overlijdt vervolgens enkele weken later. Behoudt de koper het goed onder de afgesproken voorwaarden, of kunnen de erfgenamen de verkoop aanvechten? De vraag van het overlijden van de verkoper binnen de eerste zes maanden raakt direct de geldigheid van het contract zelf. Dit is wat de wet voorschrijft, en wat de clausules van het contract kunnen veranderen.
Het risico, voorwaarde voor de geldigheid van het levenstestament
Het levenstestament berust op een eenvoudig principe: niemand weet hoe lang de verkoper (de zogenaamde ‘crédirentier’) zal leven. Het is dit risico dat het contract geldig maakt. Zonder dit risico is er geen levenstestament.
Lees ook : Waar gratis parkeerplaatsen te vinden bij het station van Valence en in het stadscentrum?
Artikel 1975 van het Burgerlijk Wetboek zegt het duidelijk: de verkoop in levenstestament is ongeldig als de verkoper overlijdt aan een ziekte waarvan hij al leed op het moment van ondertekening. De jurisprudentie heeft deze regel verduidelijkt door er een tijdsaspect aan toe te voegen. Als de crédirentier binnen twintig dagen na de ondertekening overlijdt aan een reeds bestaande ziekte, wordt het contract geacht geen risico te hebben.
Waarom is deze tijdsgrens nuttig om te kennen? Omdat het twee heel verschillende situaties onderscheidt. Een overlijden na drie maanden, bijvoorbeeld na een ongeluk, beïnvloedt de geldigheid van het contract niet. Het risico was er wel op het moment van ondertekening. Als de verkoper echter leed aan een ernstige en bekende aandoening op het moment van de notariële akte, hebben de erfgenamen een sterk argument om annulering te vragen, zelfs na twintig dagen.
Verder lezen : Hoe je gemakkelijk de beste gratis advertenties bij jou in de buurt kunt vinden
De vraag naar de zes maanden termijn in levenstestament komt vaak terug omdat deze ook overeenkomt met de termijn waarbinnen de erfgenamen de aangifte van nalatenschap in het Franse vasteland moeten indienen. Deze overlap van kalenders, de ene civiel en de andere fiscaal, bemoeilijkt het beheer van het dossier voor alle partijen.
Levenstestament op twee hoofden: het overlijden van de eerste verkoper verandert niets
De meeste artikelen over dit onderwerp redeneren alsof het levenstestament slechts één verkoper betreft. In de praktijk worden veel contracten “op twee hoofden” afgesloten, bijvoorbeeld tussen een getrouwd stel en een koper.
Het principe is als volgt: de rente en het recht op bewoning vervallen pas bij het overlijden van de laatst overlevende. Als een van de twee verkopers binnen de eerste zes maanden overlijdt, blijft het contract al zijn effecten behouden. De koper betaalt dezelfde rente aan de overlevende echtgenoot, die het recht behoudt om in het goed te wonen.
De clausule van omkeerbaarheid in een levenstestament op één hoofd
Zelfs wanneer het contract slechts op één verkoper betrekking heeft, kan er een omkeerbaarheidsclausule zijn opgenomen. Deze wijst een begunstigde aan (vaak de echtgenoot) die het recht heeft om de rente te ontvangen als de oorspronkelijke verkoper overlijdt.
Concreet verandert deze clausule het volgende:
- De koper blijft de rente betalen aan de aangewezen begunstigde, zonder heronderhandeling van het bedrag, tenzij anders bepaald in de akte.
- Het recht van gebruik en bewoning kan aan de begunstigde worden overgedragen als de akte dit voorziet, wat voorkomt dat de koper het goed in bezit neemt.
- Het risico van het contract wordt beoordeeld op de levensduur van de laatste begunstigde, wat het veel moeilijker maakt om een betwisting op basis van het ontbreken van risico aan te vechten.
De aanwezigheid van een omkeerbaarheidsclausule verandert dus de juridische situatie in geval van vroegtijdig overlijden. De koper krijgt het goed niet sneller terug dan verwacht. En de erfgenamen van de verkoper hebben niet dezelfde redenen om te betwisten als in het geval van afwezigheid van een clausule.
Betwisting door de erfgenamen: welke rechtsmiddelen na een snel overlijden
De erfgenamen van de verkoper kunnen een rechtszaak tot nietigverklaring van de verkoop in levenstestament aanspannen. Hun belangrijkste argument zal het ontbreken van risico op het moment van ondertekening zijn. Maar het verkrijgen van deze annulering vereist dat twee dingen tegelijkertijd bewezen worden.
- De verkoper leed aan een ziekte die vóór de ondertekening van het contract was gediagnosticeerd.
- Deze ziekte maakte het overlijden op korte termijn voorspelbaar, tot het punt dat de onzekerheid over de levensduur werd opgeheven.
- De koper was op de hoogte van deze gezondheidstoestand, of had hiervan op de hoogte moeten zijn.
Een recente uitspraak herinnerde aan deze vereisten in een zaak waarin een levenstestament enkele maanden voor het overlijden van de verkoper was afgesloten. De rechters handhaafden de geldigheid van het contract omdat de ziekte, hoewel ernstig, het overlijden niet zeker maakte op het moment van ondertekening.
Voor de erfgenamen is de moeilijkheid dus dubbel: het verzamelen van nauwkeurige medische bewijzen, en snel handelen aangezien de verjaringstermijnen beginnen te lopen vanaf de opening van de nalatenschap.
De rente in geval van overlijden tijdens de periode
Een vaak verwaarloosd punt betreft de berekening van de laatste rente. De achterstallige betalingen zijn slechts verschuldigd naar rato van de dagen die de verkoper heeft geleefd, tenzij het contract een niet-terugvorderbare vooruitbetaling voorziet. Als de verkoper op de tiende dag van een kwartaal overlijdt, hoeft de koper slechts tien dagen rente voor deze periode te betalen.
Deze regel kan de erfgenamen verrassen die verwachten het volledige kwartaal te ontvangen. Het controleren van de betalingsclausule in de notariële akte voorkomt een onnodig geschil.
Overlijden van de koper vóór de verkoper: de rente verdwijnt niet
We spreken minder over dit scenario, maar het verdient aandacht. Als de koper als eerste overlijdt, blijven zijn erfgenamen verplicht om de levenslange rente te betalen. De betalingsverplichting gaat over met de nalatenschap.
De erfgenamen van de koper worden eigenaar van het goed, maar dragen ook de last van de rente tot het overlijden van de verkoper. Het weigeren van de nalatenschap is de enige manier om aan deze verplichting te ontsnappen.
Dit financiële risico weegt vooral in de eerste jaren van het contract, wanneer de som die is betaald nog niet de werkelijke waarde van het goed compenseert. Gezinnen die deze last ontdekken op het moment van de nalatenschap staan voor een binaire keuze: accepteren en betalen, of afstand doen van de hele erfenis.
De verkoop in levenstestament blijft een contract waarbij elke clausule telt. De opstelling van de notariële akte bepaalt bijna volledig wat er gebeurt in geval van vroegtijdig overlijden. Omkeerbaarheidsclausule, levenstestament op twee hoofden, betalingsmodaliteiten van de achterstallige betalingen: deze technische details beslissen, veel meer dan de wet alleen, over het lot van het goed en de rente.